Rośliny inwazyjne to obce gatunki, które rozprzestrzeniają się samoczynnie i wypierają rodzimą przyrodę. Część z nich objęta jest w Polsce przepisami — trzeba je zgłaszać, a niektórych nie wolno sadzić ani przewozić. Wyjaśniamy, czym są takie rośliny, podajemy przykładowe gatunki i tłumaczymy, co mówi o nich prawo.
Czym są rośliny inwazyjne
Roślina inwazyjna to gatunek obcego pochodzenia, który po przedostaniu się do środowiska rozprzestrzenia się bez udziału człowieka. Zajmuje kolejne tereny, wypiera rodzime rośliny i zaburza lokalne ekosystemy.
Nie każdy gatunek obcy jest jednak inwazyjny. O takim statusie decyduje realne zagrożenie dla przyrody, gospodarki lub zdrowia, a nie samo obce pochodzenie. Wiele ozdobnych roślin z innych kontynentów rośnie w ogrodach spokojnie i nie ucieka do środowiska.
Dlaczego rośliny inwazyjne są problemem
Inwazyjne gatunki to jedna z głównych przyczyn utraty rodzimej różnorodności biologicznej. Tworzą zwarte płaty, w których nie ma miejsca dla innych roślin, i zmieniają warunki w glebie oraz nad wodą.
Skutki wykraczają poza przyrodę. Ekspansywne rośliny utrudniają rolnictwo i leśnictwo, niszczą infrastrukturę, a niektóre zagrażają też zdrowiu. Rozprzestrzeniają się najczęściej przez przewożoną ziemię, fragmenty roślin i ucieczki z ogrodów.
Przykładowe gatunki roślin inwazyjnych w Polsce
Najczęściej spotykane gatunki różnią się tym, czym dokładnie szkodzą — jednym problemem jest zdrowie, innym infrastruktura albo przyroda:
- Rdestowiec (ostrokończysty, sachaliński, czeski) – kłącza sięgają kilku metrów i niszczą fundamenty oraz nawierzchnie, a zwarte zarośla wypierają rodzime rośliny.
- Barszcz Sosnowskiego – jego sok w kontakcie ze skórą i słońcem powoduje bolesne oparzenia, więc jest groźny dla zdrowia.
- Nawłoć kanadyjska i późna – opanowuje łąki i nieużytki gęstymi łanami, przez co ubożeje bioróżnorodność.
- Niecierpek gruczołowaty – zarasta brzegi rzek, a gdy jesienią zamiera, odsłania glebę i przyspiesza erozję.
- Klon jesionolistny – szybko rośnie w dolinach rzek i wypiera rodzime wierzby oraz topole.
- Czeremcha amerykańska – zagłusza runo i podszyt w lasach, utrudniając naturalne odnowienie drzewostanu.
Wspólny mianownik jest jeden — każdy z tych gatunków rozprzestrzenia się szybciej niż rodzime rośliny i przekształca teren pod siebie. Nie wszystkie z nich znajdują się jednak na urzędowych listach, o których piszemy niżej.
Rośliny inwazyjne a przepisy w Polsce
Prawo zajmuje się szczególną grupą tych roślin — inwazyjnymi gatunkami obcymi, w skrócie IGO. Funkcjonują dwie listy: gatunków stwarzających zagrożenie dla Unii Europejskiej oraz gatunków stwarzających zagrożenie dla Polski. Drugą określa rozporządzenie Rady Ministrów z 9 grudnia 2022 r.
Zasady wobec tych gatunków wyznacza ustawa o gatunkach obcych z 11 sierpnia 2021 r., która obowiązuje od 18 grudnia 2021 r. Wynikają z niej zakazy — między innymi sadzenia, uprawy, przetrzymywania, transportu i wprowadzania do obrotu. Rdestowce znajdują się na liście krajowej, więc podlegają tym przepisom.
Osobny obowiązek to zgłaszanie. Stwierdzenie gatunku z listy w środowisku zgłasza się do gminy — wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, na wzorze udostępnionym przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska.
Co zrobić po znalezieniu rośliny inwazyjnej
Pierwszy krok to poprawne rozpoznanie i, jeśli gatunek jest na liście, zgłoszenie go do gminy. Dopiero potem planuje się usuwanie, dopasowane do rośliny i skali problemu.
Ważne jest też, by nie rozwlekać rośliny podczas prac i legalnie zagospodarować biomasę. Po wywiezieniu z terenu staje się ona odpadem, a u gatunków takich jak rdestowiec wciąż potrafi odrastać. Jeśli problem dotyczy właśnie tej rośliny, warto zlecić jej usuwanie i utylizację wyspecjalizowanej firmie.
Najczęstsze pytania
Czym różni się gatunek obcy od inwazyjnego
Gatunek obcy to każda roślina spoza rodzimej przyrody. Inwazyjny jest dopiero taki, który rozprzestrzenia się samoczynnie i szkodzi środowisku, gospodarce lub zdrowiu.
Jakie są przykłady roślin inwazyjnych w Polsce
Między innymi rdestowce, barszcz Sosnowskiego, nawłoć kanadyjska, niecierpek gruczołowaty, klon jesionolistny i czeremcha amerykańska.
Czy każdą roślinę inwazyjną trzeba zgłaszać
Zgłasza się gatunki z list IGO stwarzających zagrożenie dla Unii lub dla Polski. To ich dotyczą przepisy ustawy o gatunkach obcych.
Która roślina inwazyjna jest groźna dla zdrowia
Przede wszystkim barszcz Sosnowskiego, którego sok powoduje oparzenia. Rdestowiec czy nawłoć zagrażają głównie przyrodzie i gospodarce.
Gdzie zgłosić roślinę inwazyjną
Do gminy — wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, na wzorze udostępnionym przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska.
